REGIE:
Bernard Rose

*********

*********

Verdeler:
Polygram Filmed Entertainment

Een bezige bij

Dit is (zeker en vast op persoonlijk en dus subjectief vlak) een horrortopper pur sang die zich op knappe wijze weet te onderscheiden van de jaren '70-horror (want veel cinematografischer en oprechter), jaren '80-horror (want geen puberiaanse slasherslachtoffers) en eind jaren '90 horror (want niet gemaakt met en niet gericht naar het commerciële tienerpubliek) en tevens door in het urban legend verhaal realistische aspecten van o.a. racialiteit, leven in sloppenwijken en armoede in te stoppen waardoor het verhaal aan angstaanjagende waarheid weet te winnen. Begin jaren '90 heb je dus niet alleen Silence Of The Lambs en Bram Stoker's Dracula op huivervlak, ook Candyman heeft zijn steentje bijgedragen.

Het verhaal is sterk en opbouwend naar een hoogst interessante climax toe. We volgen Helen Lyle (rol voor Virginia Madsen, zus van Mr. Blonde en favoriet B-acteur Michael Madsen; u zal trouwens het gevoel kunnen hebben naar een Gillian Anderson look-a-like te zitten kijken) en Bernadette Walsh (Kasi Lemmons; een jaar eerder versierde ze een bijrol in Silence Of the Lambs), twee studenten aan de Universiteit van Illinois (enkele scènes werden er tevens opgenomen - Madsen zal trouwens niet ver moeten gaan hebben naar de set want ze is geboren in Illinois -, andere scènes vonden plaats in de Hollywoodse Occidental Studios waar eveneens Kevin Spacey zijn Albino Alligator wist in te blikken) die een thesis maken over urban legends. U kent ze wel, zo in de genre van de alligators in de riolen. De moderne equivalent van de folklore heeft meestal een aantal basiselementen. De legendes zijn bizar, onwaarschijnlijk en daardoor griezelig of grappig. Ze worden 'mond aan mond' verspreid en daardoor ook vaak veranderd (u zal vroeger als kind ook wel in een kring gezeten hebben in de klas waarbij men een verhaaltje vertelde in het oor van het eerste kind en die moest het dan verder vertellen etcetera. Het finale verhaal was dan een enorm verschil (en vaak aangedikt) ten opzichte van het oorspronkelijke). En meestal meent de verteller een connectie te hebben met de bron van de feiten in de aard van 'het lief van mijn broers vriend …'. In Candyman is deze basis niet anders. Onze doctoraatstudenten stuitten op een student (via een vriend van de kamergenote van een studente) die het verhaal vertelt van een exploot van ene Candyman. Een zekere Claire was aan het babysitten maar, u kent dat, had vooral een opwindend oog voor Billyken (cameoverschijning van Ted Raimi, jawel broer van de Evil Dead regisseur Sam Raimi) waarmee ze de o zo ontluikende koffer wou ontdekken. Ze vertelt het verhaal van Candyman met als basis: "If you look in the mirror and say his name 5 times, he'll appear behind you breathing down your neck". Omdat Billy maar vier keer durft en naar beneden gaat, zegt onze ongelovige Claire nogmaals Candyman in de spiegel. Het resultaat is nogal messy - Claire en de baby 'hooked' (= split open), Billy klaar voor psychiatrisch instituut - met het bloed door de vloer sijpelend.

Wanneer Helen haar gegevens ingeeft in de computer, merkt en herkent een zwarte kuisvrouw het verhaal van Candyman. Haar collega weet een ander Candyman-verhaal op te dissen over ene Ruthie Jane die in een 'te betreden op eigen risico' appartementsgebouw woonde in de sloppenwijken van Cabrini Green. Zij belde, wegens aanhoudend gebonk op de muren, vele keren naar het nummer 911 maar bleef steeds ongehoord. Ook zij werd vermoord met een haak. Helen en haar vriendin (zelf Afro-Amerikaans) willen geen saaie thesis maken maar één gestaafd met feiten en gaan naar de door de blanken zogezegde te mijden plaats en treffen een vies appartementscomplex aan vol geklad met graffiti. Het begin van de nachtmerrie.

Alhoewel er eerst nog een fake (Afro-Amerikaanse) Candyman ten tonele verschijnt en Helen bont en blauw slaat is dit tevens de reden voor Helen om het snoepverhaaltje niet te geloven. Uiteraard buiten Candyman himself gerekend. Wanneer Tony Todd zijn in perspectief en in lange dikke mantel gehulde opwachting maakt ("You did not believe the stories, so I was obliged to come"), kun je de haartjes op je armen voelen rechtkomen. Met zijn, door synthesizer versterkte, diepe stem raak je meteen in de ban van de onheilspellende figuur - die zijn oorsprong kent in de 18e eeuw waar hij als zoon van een slaaf met zijn artistieke talenten er in slaagde faam te vergaren met zijn menselijke portretten. Wanneer hij het echter iets te nauw neemt met een blank meisje beveelt haar vader een aantal herrieschoppers om zijn rechterhand af te zagen met een te roeste zaag en zijn naakte lichaam in te smeren met honing en aan de bijen los te laten. Hij zou letterlijk doodgestoken zijn. Niet alleen raak jezelf in de ban, ook Helen die in een spiraal van bloedbaden terechtkomt met zijzelf als psychologisch slachtoffer.

De kracht van Candyman ligt in de fascinerende vraag 'als we in iets geloven, wordt het dan waarheid?' Je zou haast denken van wel na het zien van deze film. Wedden dat ook u na deze film eens een kijkje gaat werpen naar de dichtstbijzijnde spiegel vergezeld met de vermelding van vijf keer de snoepjesman? Ik zou het toch maar niet doen …

Regisseur Bernard Rose, die voorheen al lof oogstte met het surrealistische Paperhouse, baseerde zijn film op het kortverhaal 'The Forbidden' van Clive Barker, die hier optreed als executive producer en voorheen zelf regisseur was van horrorfilms als Hellraiser ('87) en Nightbreed ('90) (allebei bekroond met de Critics' Award op het prestigieuze Fantasporto festival), maar verplaatste het van Liverpool naar Chicago en voegde er, vooral in de persoon van Vanessa Williams (bewoonster van Cabrini Green), thema's van racialiteit en armoede aan toe. Zijn regiestijl is afwisselend portretterend (u krijgt schitterende uit de hoogte vertraagde gefilmde beelden van de stad in een grauwe blauwgrijze kleur) en doordringend recht toe recht aan (je voelt jezelf in de scènes; wanneer Helen een openbaar toilet binnengaat waar op de muren met uitwerpselen geschreven staat Sweets To The Sweet, voel je de onbehagenheid en ruik je de onhoudbare stank; wanneer ons zelfde vaak geplaagde personage onwetend ontwaakt in een plas bloed met een afgehaakte hondenkop voel je de claustrofobische omgeving waardoor je samen met Helen naar adem zit te snakken). Uiteraard mag hier de verdienste van Philip Glass niet vergeten worden die een perfect getimede muzikale score afgeeft met een mengeling van synthesizer, piano en koor die steeds akelig weet over te komen en weet bij te dragen tot het lugubere en surrealistische gevoel. Rose oogstte een tweetal nominaties: in 1993 moest hij op het hogergenoemde Fantasporto festival de vampierenfilm Cronos van Guillermo del Toro laten voorgaan als opvolger van Braindead. En diezelfde Peter Jackson-film moest hij laten voorgaan in het Franse Festival International du Film Fantastique d'Avoriaz. Zijn hoofdrolspeelster echter - en dit trouwens terecht want 'one of the hottest stars of the mid-80s' Virginia Madsen levert een voortreffelijke prestatie af met haar transformatie als ongelukkige getrouwde thesisstudente (haar man-leraar Trevor is aan de haal met één van zijn studentes) naar een in de bogeymanban zijnde en door iedereen als schuldig geziene hysterische vrouw - wist een Saturn Award weg te kapen. Uiteraard is er daarnaast Tony Todd die de rol van de "I am the writing on the wall, the whisper in the classroom! Without these things, I am nothing. So now, I must shed innocent blood"-Candyman op zich neemt (en dat daarna nog eens twee keer zal overdoen, in 1995 met Candyman: Farewell To The Flesh en in 1999 met Candyman: Day Of The Dead, spijtig genoeg minder geslaagde sequels), een rol waar hij nu nog altijd respect voor krijgt. Zijn iets groter dan cameorollen in de twee Final Destinations zijn daar o.a. het bewijs van. Hij komt als een allesbedreigende figuur over (die stem!) maar weet er paradoxaal de nodige charme aan toe te voegen.

Candyman - in première gegaan op 11 september 1992 op het Filmfestival van Toronto en op 16 oktober 1992 in de USA - is een hypnotiserend geheel waar de stadsoverzichtende camerashoots u leiden naar ware momenten van suspense waarbij het concept van urban legend dicht tegen de realiteit wordt geplaatst gesteund met geloofwaardige acteerprestaties, een akelige muzikale score en waarbij messy bloody gore gedeeltes niet uit de weg worden gegaan maar zoals onzen Todd met zijn hook in the hand zelf zegt: "What's blood for, if not for shedding?"

Bruno Pletinck