David Cronenberg

Videodrome

Jeremy Irons in Dead Ringers

The Naked Lunch

Spider

"Since I see technology as being an extension of the human body, it's inevitable that it should come home to roost", verdedigt Cronenberg zijn veelvuldige verwijzingen naar de technologie. David Cronenberg zal bij menig filmliefhebber bekend staan vanwege zijn sterke kwaliteiten als horrorregisseur. In dat genre heeft 's mans carrière immers gigantische proporties aangenomen in de filmwereld. Doch niet alleen horror zijn ding bleek, ook controversiële tot zelfs experimentele eigenaardige werken bleven niet uit. De Canadese regisseur werd in 1943 geboren in Toronto, Ontario. Het zag er nochtans niet naar uit dat wij van zijn filmcarrière hadden kunnen proeven, want kleine David was voorbestemd een schrijver te worden. Zijn vader was journalist, maar ook Davids kennis van de taal was uitmuntend. Zelfs zo sterk dat op jonge leeftijd reeds kortverhalen van hem werden gepubliceerd. Ook de muzikale microbe had hij van thuis uit meegekregen. Tot zijn twaalfde speelde hij gitaar, in tegenstelling tot zijn muzikale moeder, die een vermaarde pianospeelster was. Na zijn vroegtijdige experimentjes wist David echter maar al te goed dat films maken zijn dada was. Nochtans ging de jonge, rebelse Cronenberg literatuur studeren (na een mislukte poging om het in de biochemierichting te proberen) aan de universiteit van Toronto. Geen slechte keuze, zo bleek later.

ONE WAY TICKET TO HOLLYWOOD (jaren 80)

In 1981 stond Cronenberg aan het roer van "Scanners", een donkere obscure prent, waar ook de regisseurs kenmerkende donkere achtergronden voorkomen. Het persoonlijk project, gemaakt met een minimum aan financiële steun, werd zowel gesmaakt door fans als critici en betekende voor de regisseur de weg naar de eeuwige roem. Dit onverwachte succes leverde Cronenberg ook een ticket op richting de heuvels van Hollywood, alwaar de man met grotere bedragen mogelijk grotere films uit de mouw kon schudden. Cronenberg liet de kans niet schieten en regisseerde in 1983 "Videodrome", alwaar hij ook het scenario voor neerpende. "Videodrome" wordt nog steeds beschouwd als een klassieker, maar ook als zijn meest bizarre project. Zonder enige moeite is daar, net als in "Scanners", weer zijn verwijzing naar the flesh, maar ook goochelt hij glorieus met zware thema's als seksualiteit, geweld en techniek. Dit zou ook Cronenbergs handelsmerk worden, zo blijkt jaren later. De man is een meester in het shockeren, maar bezit daarnaast ook de kunst controversie uit te lokken of loodzware diepmenselijke thema's aan te snijden. Ook sciencefiction blijft een terugkerende factor. Om het succes en de klasse van "Videodrome" nog wat meer aan te wakkeren, stond Cronenberg datzelfde jaar ook aan het roer van "The Dead Zone", de vereniging van de horrormeester achter de camera en de horrormeester met de pen. "The Dead Zone" werd een bescheiden hit, maar effende voor de regisseur alsmaar meer het pad. Inspiratieloos of gewoon even geen zin, want hij besloot zomaar een periode van drie jaar inactiviteit in te lassen. Of was het gewoon om zich voor te bereiden op een volgende kaskraker?

"The Fly" werd een wereldhit, maar is tevens ook de remake van de al even grote klassieker uit 1958. Voor de hoofdrol strikte hij Jeff Goldblum, die hij een jaar tevoren had leren kennen op de set van "Into The Night", waar Cronenberg zelf een cameo in maakt. Voor de grote massa was "The Fly" niet meer dan een lichtgore popcornfilm, maar wetenschappers en critici merkten duidelijk dat dit een zware film was. Een film met een doortastende metafoor naar AIDS. Niet alleen bevestigde hij zichzelf meer en meer met "The Fly", het betekende ook het begin van een nieuw tijdperk, dat hij vooral in de jaren negentig zou verder zetten. Hij ging zelf bijrolletjes vertolken, zowel in zijn eigen films als die van andere, bevriende, regisseurs. Na in tussentijd nog even een aflevering van de serie rond "Friday The 13th" geregisseerd te hebben, sluit Cronenberg dit decennium af met een, voor vele smachtende horrorfreaks, afknapper. Hij gooide het zonder enige moeite over een andere boeg en bouwde zijn film meer uit. Zijn uitwerking was secuurder, wat dan weer ten koste ging van de pompende speciale effecten. Cronenberg ging meer nadruk leggen op innerlijke boodschappen, zoals hij lichtelijk verdoken ook al bij "Videodrome" deed. Hoewel "Dead Ringers" geen flop was, scoorde Cronenberg niet meer in de stijgende lijn, zoals zijn hele jaren tachtig opgebouwd zijn. Maar enigszins moet de maker een zekere voldoening in dit soort werk gekregen hebben, want dit was nog niet de laatste afwijking, die we van de man te zien kregen.

DE EIGEN TRANSFORMATIE (jaren 90-nu)

In de jaren negentig gooide Cronenberg het definitief over een andere boeg. Speciale effecten waren enkel toegelaten indien ze functioneel waren, de karakters en de diepere betekenis van de verhalen moet door alle kijkers gesnapt worden. Het moet de boventoon van de film voeren. Daarom misschien dat Cronenberg in 1990 uiteindelijk toch besloot om zich terug te trekken uit de regie van "Total Recall", een onvervalst actieavontuur, dat uiteindelijk sterk ingeblikt werd door Paul Verhoeven. Cronenberg zag zich ongetwijfeld al de grote actiefilmmaker worden en wilde blijkbaar ook van dat lot bespaard blijven. Daarom koos hij voor de verfilming van de roman "The Naked Lunch" van William S. Burroughs. Hij maakte van "Naked Lunch" een bizar portret, die niet meteen in de lijn lag van het oorspronkelijke boek. Cronenberg sloeg ook aan het acteren, waardoor hij vooral opviel door zijn rolletje in "Nightbreed", onder een regie van collega-horrormak(k)er Clive Barker. Zijn meeste optredens in films beperken zich echter tot, soms zelfs oninteressante, cameo's, waar enkel oplettende kijkers oog voor zullen hebben. Misschien zijn zijn bijdrages als acteur in "The Stupids" of "Resurrection" wel een kleine vermelding waard, want we snappen nog steeds niet hoe Cronenberg in dergelijke projecten verwikkeld raakte. Laten we het maar bij regisseren houden. Cronenberg waagde zich in 1993 aan een nieuwe bizarre traktatie voor fans en critici. Hij verfilmde het Broadway-succes "M. Butterfly", waar "Dead Ringers"-acteur Jeremy Irons wederom zijn optreden maakt. De prent werd gemaakt met een minimum aan budget, maar ook de kassacijfers lagen jammer genoeg in dezelfde lijn.

Ook zijn drie jaar later verschenen prent "Crash" werd geen monsterhit, maar hij lokte wel een boel controverse uit. Niet alleen kreeg Cronenberg voor deze film een speciale juryprijs voor gewaagdheid, hij sloeg er ook in een film te maken, die lange tijd gebannen werd uit (het preutse - zie ook de controverse rond "A Clockwork Orange") Groot-Brittannië. "Crash" verkreeg zowat overal in de wereld de zwaarste leeftijdkeuring in het respectievelijke land. Drie jaar later bleef hij experimenteel doorgaan, hoewel enkele elementen duiden op een zekere terugkeer naar de roots. "eXistenZ" heette het nieuwe project. Vooral te typeren als een sciencefiction, heeft hij ook weer een donkere obscure uitstraling, een duidelijke liefde voor the flesh en vooral ook de vele bizarre wendingen in deze eigenzinnige film. Hoewel men Cronenberg vaak typeert als een shocker, zijn deze laatste films van de man toch eerder vreemde werkstukken voor de echte liefhebbers. Zijn cultstatus raakt hij nooit meer kwijt, maar zijn films uit zijn beginperiode verschillen in zoveel opzichten van zijn huidige werkwijze. Hoewel we niet te vroeg dergelijke uitspraken mogen plaatsen, "Spider", in competitie in het filmfestival van Gent 2002, hebben we nog niet gezien, maar we zijn wel razend nieuwsgierig. Of het een Cronenberg pur sang is of weer eentje met (verre van slechte) afwijkingen, weten we later te vertellen. We hopen in ieder geval dat deze man niet rap het bijltje er bij neerlegt, want hoewel er na "Spider" nog niets op stapel staat, kijken we nu al uit naar nieuw materiaal!