REGIE:
Andrew Jarecki

*********

*********

*********

USA / 2003 / 135 min.
*********

Verdeler:
Cineart

De complexiteit van de waarheid

De voorgeschiedenis van Capturing the Friedmans is op zijn minst merkwaardig. Andrew Jarecki werkte aan een kleine documentaire over clowns in New York. Hij botste op David Friedman, de populairste clown op kinderfeestjes. Jarecki verwonderde zich over Davids cynisme. Waarom ging achter zijn vrolijke clownsfaçade zoveel woede schuil? Jarecki leerde al gauw dat David de oudste zoon was van Arnold Friedman, die veroordeeld werd in één van de grootste pedofilieschandalen uit de Amerikaanse geschiedenis. Tot Jarecki's grote verbazing hadden de Friedmans een schat aan eigen gefilmd materiaal. Zowel Arnold als David namen massa's home video's op over de fijne en minder vrolijke momenten uit hun gezinsleven. Jarecki gebruikte die documenten als vertrekpunt voor een indringende en onthutsende documentaire over de Friedmans.

De Friedmans zijn een welgestelde, joodse middle-class familie uit Long Island. Ze wonen in de geïsoleerde gemeenschap Great Neck. Arnold Friedman is een leraar en zeer gerespecteerde burger in zijn buurt. De openingsbeelden van Jarecki's film tronen je meteen mee naar suburbia: de grassproeiers spuiten vrolijk over het groen, iedereen heeft een fraaie wagen voor de deur, de huizen zijn imposant. Geen mens die zou vermoeden dat Arnold een duister geheim heeft. Hij bestelt kinderpornotijdschriften en verstopt die in zijn bureau op de benedenverdieping van het huis. De politie wordt getipt door de post en na een eerste huiszoeking wordt Friedman scherp in de gaten gehouden. Immers, Friedman geeft piano-en computerles aan buurtkinderen en misschien misbruikte hij hen wel? Op Thanksgiving 1987 worden Arnold Friedman, toen een 50er, en zijn jongste zoon Jesse, toen pas 18, gearresteerd. De politie had tientallen buurtkinderen geïnterviewd en naar verluidt hadden ze voldoende bewijsmateriaal voor een arrestatie. Met deze feiten begon de langzame afdaling in de hel voor de Friedmans.

Jarecki kon voor zijn documentaire terugvallen op de home video's maar ook op tientallen interviews. David, Elaine en Jesse waren bereid te getuigen, de tweede zoon Seth was dat niet. Howard, Arnolds 5 jaar jongere broer, doet ook zijn verhaal, net als de belangrijkste politiemensen van de zaak, de advocaten, de slachtoffers (of tenminste degene die beweerden dat ze een slachtoffer waren want er bestaat heel veel twijfel over Arnolds schuld) en een aantal van Arnolds ex-leerlingen die stellen dat hij nooit een vinger naar hen uitstak. Het probleem bij de Friedman-zaak was dat er geen twijfel over bestond dat Friedman een pedofiel was. Die kinderpornomagazines waren geen verzinsel en Arnold bekende ook dat kinderen hem opwonden. Hij heeft echter altijd volgehouden dat hij geen van de kinderen in Great Neck misbruikte. Toen hij in de 40 was, zou hij wel op een vakantie seksuele relaties gehad hebben met twee jongetjes. Jesse, die vaak aanwezig was bij de computer-en pianolessen, werd van al even gruwelijke zaken beschuldigd als zijn vader. Behalve de verklaringen van een aantal kinderen, waarvan sommigen tot stand waren gekomen na een hypnosesessie, waren er totaal geen fysieke of andere bewijzen tegen Arnold of Jesse. Toch werden ze beiden veroordeeld. Arnold pleitte schuldig in de hoop dat Jesse zo vrij zou komen, wat niet lukte. Arnold pleegde zelfmoord in de gevangenis, Jesse kwam pas na 13 jaar vrij.

Wie naar Capturing the Friedmans trekt om er nu eens het fijne van te weten, komt ongetwijfeld van een kale reis terug. Jarecki laat alle partijen aan het woord, zonder iemand te veroordelen of zonder te spelen op het sentiment. Je krijgt als kijker de indruk dat iedereen halve waarheden spreekt en al zijn bepaalde sequenties uit deze documentaire bijzonder onthutsend, toch kan je empathiseren met de Friedmans. Vooral met moeder Elaine, die steeds meer voelde dat zonen en vader een front tegen haar vormden, iets wat eigenlijk nooit anders was geweest ; of met de woedende David die rotsvast overtuigd blijft van zijn vaders onschuld of was hij eigenlijk vooral bang voor de al te gruwelijke waarheid?

Zelfs zonder de pedofiliezaak waren de Friedmans een behoorlijk ontregeld gezin. Dat elke gebeurtenis, zelfs de meest gruwelijke of intieme ruzie, werd vastgelegd op video is naar mijn gevoel toch wel vreemd en neurotisch. Die videofragmenten, die zogezegd de ongemedieerde waarheid vertellen, helpen ons als kijker al niet veel verder in onze zoektocht naar 'de waarheid'. Het is onthutsend om te zien hoe de zonen zich vastklampen aan de onschuld van hun vader, die overigens opvallend stil is tijdens de video's van na 1987. Als deze documentaire ons al iets leert, dan is het hoe complex en veelgelaagd de waarheid kan zijn. Andrew Jarecki, die hier debuteert, toont zich alvast als een zeer intelligent en genuanceerd regisseur die zijn onderwerp vanuit elke invalshoek durft de belichten. Niet te missen film!

Kathy Mathys